Τι είναι τα όρια;

Τα όρια είναι οι οριοθετημένες περιοχές της υπάρξεώς μας και οι κανόνες που θέτουμε στον εαυτό μας ή σε άλλους. Αφορούν έναν τρόπο της ανοιχτής διεκδίκησης και επικοινωνίας των αξιών και των αναγκών μας στους άλλους μέσω λέξεων και πράξεων.

Τα όρια ποικίλλουν από άτομο σε άτομο και διαφοροποιούνται ανάλογα με τις διακυμάνσεις και ποκίλες αποχρώσεις στον πολιτισμό, την προσωπικότητα και το κοινωνικό πλαίσιο. Υπάρχουν διαφορετικοί τύποι ορίων και μερικά περιλαμβάνουν τα φυσικά, τα κοινωνικά, τα συναισθηματικά, τα σεξουαλικά, τα επαγγελματικά, τα χρονικά όρια κ.λπ.

Γιατί έχουν σημασία τα όρια:

Τα όρια αποτελούν αναπόσπαστο μέρος όλων των υγιών σχέσεων. Σε πολλούς ανθρώπους δεν αρέσουν τα όρια και συχνά σκέφτονται έναν φράχτη όταν ακούν ή φαντάζονται την έννοια όρια -ανοίγοντας ένα σαφές χάσμα με συνοδές ίσως ερμηνείες που αφορούν τη στέρηση της ελευθερίας και τον περιορισμό των ατομικών δικαιωμάτων ή εκφράσεων.

Ειδικότερα στη χώρα μας την Ελλάδα, υπάρχει μια πολιτισμική και συλλογική ευαισθησία αναφορικά με τα όρια, κάτι που φυσικά αντανακλάται στον κοινωνικό ιστό μέσα από τις πολλές υποκειμενικές ευαισθησίες σε σχέση με την ατομική ελευθερία και τη σχέση με μια ενδεχόμενη περιοριστική αρχή. Παρόλα αυτά, όμως, είναι σημαντικό να έχουμε υπόψη ότι τα όρια δεν προέρχονται μονάχα από καταχρηστικές μορφές ή πρόσωπα εξουσίας και δεν έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα, όπως επίσης δεν είναι ο σκοπός τους να περικόψουν την ελευθερία και τα δικαιώματα κάποιου ανθρώπου. Ωστόσο δίχως όρια δεν είναι εύκολο να λειτουργήσουν τόσο η κοινωνία, όσο τα άτομα και οι ποικίλες δομές, επαγγελματικές, σχολικές, συνεργατικές κοκ.

Όλοι οι ψυχισμοί, ενήλικες και παιδικοί, όλα τα πλάσματα χρειάζονται οριοθέτηση προκειμένου να έχουν μιαν υγιή ανάπτυξη και ωρίμανση.

 Βέβαια, αυτό δεν δικαιολογεί τις περιπτώσεις μιας καταχρηστικής άσκησης εξουσίας και επιβολής σκληρότερων οριοθετήσεων από όσο είναι το δέον για μια ευρυθμία, ευνομία, ισορροπία και αρμονική συνύπαρξη σε οποιοδήποτε επίπεδο, τόσο ατομικό, όσο συλλογικό και κοινωνικό.

Έτσι τα όρια μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο αυστηρά, ευμετάβλητα ή σταθερά και να αλλάζουν ανάλογα με τις περιστάσεις, όπως η εκάστοτε κατάσταση, οι προσωπικές αξίες, η σωματική, συναισθηματική και κοινωνική ικανότητα. Τα όρια εν τέλει του καθενός είναι επίσης λίγο έως πολύ διαφορετικά.

Τα όρια είναι σημαντικά επειδή:

Δείχνουν στους άλλους τι χρειάζεσαι

Οριοθετούν τον προσωπικό σου χώρο, τον χρόνο και την αξία σου

Σε βοηθούν να νιώθεις ασφαλής και άνετα στις σχέσεις

Σου δίνουν την άισθηση της δικής σου προσωπικής έκφρασης και ελευθερίας

Σου δίνουν τις έννοιες του αλληλοσεβασμού, της αλληλοεκτίμησης, της ευγενούς αρμονικής συνύπαρξης και της αποδοχής των άλλων, όσο και του εαυτού σου

Προάγουν την ψυχική και συναισθηματική ευεξία

Βοηθούν στην υγιή ανάπτυξη και ωρίμανση

Απελευθερώνουν  μέσα σου ποσότητες ενέργειας, είτε συναισθηματικής ή νοητικής φύσεως, είτε και σωματικής καθώς ο ψυχισμός έχει μιαν ασφαλή σταθερά ως δομή ώστε να κινηθεί και δεν αναλώνεται σε περιττές συγκρούσεις και σε παιχνίδια ελέγχου, δυνάμεως και γενικότερα σε εντάσεις είτε εσωτερικές-ψυχικές, είτε εξωτερικές

Σε βοηθούν με την αυτοπεποίθηση (μαθαίνοντας πότε να λες «ναι» ή «όχι») και διατηρείς καλύτερα την αίσθηση της δικής σου προσωπικής δυνάμεως

Γιατί οι Έφηβοι Χρειάζονται Όρια;

Είναι σημαντικό για τους εφήβους να γνωρίζουν και να επιβάλλουν συνειδητά τα προσωπικά τους όρια καθώς αναπτύσσονται στην ωριμότητα και την ανεξαρτησία τους. Έρευνες δείχνουν ότι καθώς οι έφηβοι μεγαλώνουν, περνούν λιγότερο χρόνο στο σπίτι και περιβάλλονται από κοινωνικές ομάδες. Τα όρια είναι απαραίτητα για την προστασία των εφήβων από το να υποκύπτουν στην πίεση των συνομηλίκων, είτε σε ανεπιθύμητες προτάσεις και σε αντικοινωνική ή επικίνδυνη συμπεριφορά. Επιπροσθέτως, όταν οι έφηβοι αναγνωρίζουν τη σημασία των ορίων και κατανοούν την πρόθεση και τους σκοπούς πίσω από τις οριοθετήσεις, τότε αντιλαμβάνονται καλύτερα μέσα από μια ευρύτερη προοπτική τον ρόλο της αρχής, είτε μιλάμε για έναν πατέρα, έναν σχολικό διευθυντή ή μια αστυνομική εξουσία, ενόσω αντιλαμβάνονται ότι η εκάστοτε αρχή επιβάλλει κάποιους κανόνες προκειμένου να διευκολυνθεί η ζωή τους και αν επιτύχουν τους στόχους τους καλύτερα. Έτσι βελτιώνονται οι σχέσεις με την εκάστοτε αρχή και προάγονται η υγιής συσχέτιση, η εσωτερική ηρεμία και η αποφυγή βίας και εντάσεων.

Μια αποδεκτή και ορθή οριοθέτηση δίνει επίσης μιαν άισθηση ασφάλειας, καθοδήγησης και κατεύθυνσης, ένα νόημα σκοπού και επίσης βοηθά στην αίσθηση ενότητας, ισότητας και συμπερίληψης μέσα σε μια οικογένεια, ένα σχολείο, μια κοινωνική ομάδα ή στην κοινωνία γενικότερα. Αυτό προάγει μια αίσθηση ταυτότητας και του ανήκειν, μια αίσθηση ενότητας και ισότητας καθώς επίσης βοηθά στην ανάπτυξη της ενσυναίσθησης, μιας εξαιρετικά ωφέλιμης και εξελιγμένης ποιότητας για όλα τα ζωντανά πλάσματα. Επειδή το εξωτερικό αντανακλά το εσωτερικό, δεν γίνεται να υπάρξει αρμονία στην συλλογική ζωή, εάν δεν υπάρχει αρμονία μέσα στον ψυχισμό. Κι αυτό περνάει φυσικά και μέσα από μια υγιή οριοθέτηση, στην βέλτιστη των περιπτώσεων αυτή εφαρμόζεται μέσα από έναν υποκειμενοποιημένο, υπεύθυνο έφηβο, ειδάλλως θα προέλθει από μια εξωτερική αρχή. Υγιής οριοθέτηση συνεπάγεται αρμονική και υγιή όπως και χαρούμενη ανάπτυξη, με αποτέλεσμα ομαλή και ευκολότερη επίτευξη στόχων.

Πώς να Αναγνωρίσετε τα Μη Υγιεινά Όρια ενός Εφήβου:

Τα μη υγιή όρια μπορεί να είναι είτε κακώς σχεδιασμένα, είτε κακώς εφαρμοσμένα. Η έρευνα δείχνει ότι τα άσχημα όρια μπορούν να οδηγήσουν σε επιδείνωση της αυτοαντίληψης, σε μειωμένη αυτοεκτίμηση ενόσω συμβάλλουν στο να παράγουν αυξημένο άγχος, θυμό και αρνητικά συναισθήματα, τόσο σε εφήβους, όσο και στους ενήλικες.

Σημάδια ανθυγιεινών ορίων στους εφήβους περιλαμβάνουν:

Έλλειψη αυτοφροντίδας

Υπερβολική καταπόνηση

Έλλειψη της αισθήσεως προσωπικής δύναμης

Έλλειψη αυτοελέχου

Δυσκολία αυτοπροσδιορισμού

Ταύτιση με μη υγιή πρότυπα

Αποφυγή

Μνησικακία και θυμός

Εξουθένωση

Διάσωση άλλων ανθρώπων και αίσθηση μάρτυρα

Ευχαρίστηση των άλλων

Δυσκολία άρνησης και έκφρασης του «όχι» όταν αυτό είναι αναγκαίο

Αποφυγή ζήτησης για βοήθεια

Άρνηση και/ή αποφυγή λήψεως βοηθείας

Συμβιβασμός με άβολες καταστάσεις

Σημάδια Υγιών Ορίων στους Εφήβους:

Όταν αποκτούμε γνώση και έχουμε επίγνωση γύρω από τις αξίες, την ηθική και τις πεποιθήσεις μας, τότε είμαστε σε θέση να κατασκευάσουμε όρια που προστατεύουν αυτούς τους βασικούς παράγοντες της ταυτότητάς μας. Η καλλιέργεια ορίων μας επιτρέπει να γνωρίσουμε τον εαυτό μας και τις ανάγκες μας με έναν βαθύτερο τρόπο και να μοιραστούμε αυτήν τη γνώση με τους άλλους. Ακόμη μας δίνει μια αίσθηση ότι η ζωή μας κυλάει με τρόπους αρμονικούς για εμάς, έχουμε αίσθηση της προσωπικής μας δύναμης και προσδιορίζουμε τον εαυτό μας σύμφωνα με τις δικές μας αξίες. Λειτουργούμε αποτελεσματικά δίχως περιττές εντάσεις, δίχως άγχη αφού λειτουργούμε άνετα με βάση τον δικό μας ρυθμό και μέσα από τον πηρύνα της ύπαρξης μας. Σεβόμαστε την αυτοδιάθεσή μας καθώς επίσης και εκείνη των άλλων, αναπτύσσοντας μια αίσθηση ισότητας και επιτρέποντας στον εαυτό μας να εκφράζει αυτά που αναγνωρίζουμε ως αληθή για εμάς, βιώνοντάς τα στην καθημερινότητά μας με έναν πιο ομαλό και ισορροπημένο τρόπο.

Όταν οι έφηβοι αναπτύσσουν και διατηρούν υγιή όρια, τότε…

Μειώνουν τα συναισθήματα ενοχής

Μειώνουν το άγχος και τις εντάσεις, εσωτερικές και εξωτερικές

Απαλλάσσονται από ανθυγιεινές σχέσεις αφού τις αναγνωρίζουν εύκολα και τις διαχειρίζονται αποτελεσματικά

Αποκτούν υγιείς σχέσεις

Αυξάνουν την αυτοπεποίθηση

Αυξάνουν την ηρεμία και την ευτυχία

Αυξάνουν τον σεβασμό στα όρια των άλλων

Αυξάνουν την αυτοπεποίθηση

Ενισχύουν τον αυτοπροσδιορισμό τους

Ενισχύουν την αίσθηση ότι μπορούν να ανταπεξέρχονται στη ζωή και τις απαιτήσεις της με βάση τη δική τους αλήθεια και από ένα σημείο μεγαλύτερης δύναμης και αποτελεσματικότητας

Πώς οι ενήλικες μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να δημιουργήσουν και να επιβάλουν όρια:

Ακολουθούν 5 τρόποι με τους οποίους οι ενήλικες μπορούν να βοηθήσουν τους εφήβους να αναπτύξουν ισχυρά και υγιή όρια:

Ενθαρρύνετε την ανάπτυξη μιας υγιούς αυτοεκτίμησης

Εάν ένας έφηβος αναγνωρίζει την εγγενή του αξία ως άτομο, τότε θα είναι πιο πρόθυμος να προστατεύσει το συμφέρον του. Αναγνωρίζοντας την αξία του ως ξεχωριστό και μοναδικό άτομο, αναγνωρίζει την αξία και των άλλων δίχως να μειώνεται η δική του αξία, δίχως να νιώθει απειλή και πέραν από συγκρίσεις και συγκρούσεις. Είναι σημαντικό να ενισχύεται η μοναδικότητα και τα ξεχωριστά ταλέντα του καθενός εφήβου. Είναι σημαντικό να αντιλαμβάνονται τους τρόπους σκέψης και τις αντιλήψεις μέσω των οποίων λειτουργεί ο νους τους. Επίσης είναι σημαντικό να αποδέχονται τον εαυτό τους όπως είναι και εάν χρειάζεται να κάνουν αλλαγές και βελτιώσεις προκειμένου να νιώθουν καλύτερα και να αποδέχονται πιο αρμονικά τον εαυτό τους, να τους δείχνουμε πώς μπορούν να κάνουν αλλαγές, πώς να αποφεύγουν να κρίνουν και να μειώνουν τον εαυτό τους, αποφεύγοντας τις συγκρίσεις. Η ζωή του καθενός είναι μοναδική και απόλυτα σεβαστή, ενόσω η ζωή δεν έχει να κάνει με αγώνα και ανταγωνισμό, αλλά με ευγενική άμιλλα και συνύπαρξη.

 Το ίδιο ισχύει και σε ατομικό επίπεδο, όταν κάποιο χαρακτηριστικό στον έφηβο δεν είναι όπως θα επιθυμούσε, τον ενθαρρύνουμε να αποδέχεται αυτό που υφίσταται προκειμένου να γίνει μια αφετηρία για αλλαγές και του δείχνουμε πώς μπορεί να βελτιώνει τον εαυτό του αποδεχόμενος και όχι αντιμαχόμενος τον εαυτό του και τους άλλους. Ο έφηβος που εκτιμά τον εαυτό του αναπτύσσεται υγιώς, θέτει μόνος του τα όριά του με υπευθυνότητα και αναγνωρίζει εκτιμώντας τον εαυτό των άλλων, όπως επίσης και τα δικά τους όρια, σεβόμενος την κάθεμια ατομικότητα και εν γένει τη συλλογικότητα. Αναγνωρίζει τα θετικά, όσο και τα αρνητικά στοιχεία γνωρίζοντας και κάνοντας το βέλτιστο για να αλλάζει τα αρνητικά σε θετικά δίχως να αποθαρρύνεται και δίχως να πιέζεται μέσα του. Η αυτοεκτίμηση προάγει την ανάπτυξη και την εξέλιξη, την υγεία και την αρμονία, σε ψυχικό, νοητικό, συναισθηματικό και βιολογικό επίπεδο. Ενθαρρύνετε την αυτοεκτίμησή των εφήβων σας μα δίχως υπερβολές και ψέμματα.

Ενισχύστε την αυτογνωσία και τις δεξιότητες αυτοπροστασίας

Ενθαρρύνετε τον έφηβό σας να έρθει σε επαφή με τις αξίες, τις πεποιθήσεις, τις σκέψεις, τις αντιλήψεις, τα συναισθήματα, το ήθος και τις συμπεριφορές του. Βοηθήστε τον να μάθει να μην ταυτίζεται με ανθρώπους και στοιχεία που δεν σχετίζονται με εκείνον και να μην παρασύρεται από ήθη και συμπεριφορές που δεν έχουν νόημα προσωπικό για εκείνον. Όσο περισσότερο γνωρίζει τον τρόπο που βιώνει και επεξεργάζεται τις πληροφορίες, τόσο περισσότερο θα καθοδηγείται η συμπεριφορά του στον καθορισμό ορίων. Μόλις εντοπίσει αυτά τα βασικά στοιχεία, ενθαρρύνετε τον έφηβό σας να εκφράσει λεκτικά τις ανάγκες και τις επιθυμίες του. Εάν θέλετε να βοηθήσετε τον έφηβό σας να γίνει καλύτερος στην αυτοπροστασία του βοηθήστε τον να σκεφτεί και να κάνει μια λίστα γράφοντας σε αυτήν τις δικές του κόκκινες και πράσινες γραμμές, δείχνοντας του ποια είναι τα δικαιώματά του και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να απειλείται από παραβατικές συμπεριφορές, από καταχρηστικά και επιθετικά άτομα είτε στο σχολείο, είτε στις παρέες και στο διαδίκτυο. Δείξτε του ορθούς και αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης κρίσεων όπως οι προαναφερθείσες και ενθαρρύνετε την ανοιχτή, ξεκάθαρη και ειλικρινή επικοινωνία μεταξύ σας.

Μιλήστε τους για τη Σωματική Αυτονομία

Έρευνες δείχνουν ότι πολλοί έφηβοι βιώνουν βία στα ραντεβού και στις σχέσεις, καθώς και ανεπιθύμητες σεξουαλικές προτάσεις από άλλους. Είναι ζωτικής σημασίας να διδάξετε στον έφηβο την ιδιοκτησία του σώματος, το δικαίωμά τους στην υγιή αυτοδιάθεση, το νόημα για τη συναίνεση καθώς επίσης και τα σαφή σημάδια υγιών και ανθυγιεινών πλατωνικών, σεξουαλικών και ρομαντικών σχέσεων ήδη από νωρίς στην εφηβεία. Βοηθήστε τους να κατανοήσουν τη δική τους αίσθηση περί σωματικής αυτονομίας και να αντιλαμβάνονται τι σημαίνει κατάχρηση και βία σε σωματικό επίπεδο. Να αναγνωρίσουν ότι πολλές από τις “κοινότυπες” ενίοτε φάρσες σωματικού χαρακτήρα στο σχολείο, δεν είναι κάτι το απλά διασκεδαστικό και παιδιάστικο, μα τουνάντιον αποτελούν σοβαρά ζητήματα σεξουαλικής και ψυχολογικής κακοποίησης. Ακόμη μιλήστε τους για τους κινδύνους στο διαδίκτυο σχετικά με τη σωματική τους αυτονομία και ακεραιότητα καθώς επίσης και για τη σημασία του να μην μοιράζονται αδιάκριτα και με ευκολία φωτογραφικό υλικό δικό τους ή άλλων ανθρώπων.

Προσδιορίστε τις Κόκκινες και τις Πράσινες Σημαίες

Είναι σημαντικό να βοηθήσετε τον έφηβό σας να αναγνωρίσει συμπεριφορές με κόκκινη σημαία (αρνητική) και πράσινη σημαία (θετική) σε όλους τους τύπους σχέσεων. Μιλήστε του με παραδείγματα από την αληθινή ζωή και μοιραστείτε στατιστικά στοιχεία μαζί του σχετικά με την πίεση από τους συνομηλίκους, την επικίνδυνη συμπεριφορά, τη βία στα ραντεβού των εφήβων και την σεξουαλική κακοποίηση. Βοηθήστε τον να καταλάβει ότι είναι σημαντικό να αξιολογεί πώς οι γύρω του ανταποκρίνονται στα όρια που θέτουν. Δώστε του συμβουλές για το πώς να διαχειρίζεται εκείνα τα άτομα που συνεχίζουν να ξεπερνούν τα όριά του, εφόσον τα έχει ξεκάθαρα δηλώσει. Δώστε του πιθανές λύσεις σε ενδεχόμενα σενάρια όπου ίσως υπάρχει αδυναμία αποτελεσματικής διαχείρισης και βοηθήστε τον να κατανοήσει τρόπους εξεύρεσης λύσεων και βοήθειας. Δείξτε του ότι δεν χρειάζεται να νιώθει μόνος και ότι υπάρχει βοήθεια όταν χρειαστεί.

Γίνετε Ένα Ζωντανό Πρότυπο Συμπεριφοράς και Θέσπισης Ορίων

Οι νέοι μαθαίνουν κυρίως μέσω της παρατήρησης και του μοντέλου συμπεριφοράς. Γι’ αυτό είναι σημαντικό για τους ενήλικες να αποτελούν οι ίδιοι τους ένα πρότυπο της συμπεριφοράς που θέλουν να δουν τους εφήβους τους να προσαρμόζονται. Χρησιμοποιήστε τη γλώσσα των ορίων όταν θεσπίζετε κανόνες και περιορισμούς για να ακολουθεί ο έφηβος στο σπίτι. Μοιραστείτε παραδείγματα κατάλληλα για την ηλικία σας από περιπτώσεις που έπρεπε να θέσετε ένα όριο ή να διαχειριστείτε μια σχέση όπου τα όρια ξεπεράστηκαν. Εάν εσείς οι ίδιοι δεν σέβεστε τα όρια που θέσατε και επιτρέπετε εύκολα την καταπάτησή τους, τότε αυτό το παράδειγμα περνάει στα παιδιά σας. Εάν οι άλλοι δεν σέβονται τα δικά σας όρια και εσείς αδυνατείτε να διαχειριστείτε τέτοιες καταστάσεις, τότε τι είδους μηνύματα περνάτε στους εφήβους σας; Εάν εσείς αντιδράτε με θυμό και απογοήτευση, δημιουργώντας εντάσεις, τότε τι θα δουν για να μιμούνται οι έφηβοι;

Τι είναι τα υγιή όρια;

Τα υγιή όρια είναι τα όρια και οι κατευθυντήριες γραμμές που καθιερώνουμε στις σχέσεις για να διασφαλίσουμε τον αμοιβαίο σεβασμό, την προσωπική ασφάλεια και τις σαφείς προσδοκίες. Για τους εφήβους, τα όρια παρέχουν ένα πλαίσιο για την πλοήγηση στην αυξανόμενη ανεξαρτησία, διατηρώντας παράλληλα τη συναισθηματική ασφάλεια και εμπιστοσύνη μέσα στην οικογένεια. Οι έφηβοι βρίσκονται σε ένα στάδιο ταχείας συναισθηματικής ανάπτυξης, όπου αναζητούν αυτονομία, πειραματίζονται με την ταυτότητα και προσπαθούν να λαμβάνουν ανεξάρτητες αποφάσεις. Σε αυτήν τη διαδικασία, ο καθορισμός ορίων βοηθά τους εφήβους να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους, να ρυθμίσουν τη συμπεριφορά και να κατανοήσουν τις συνέπειες.

Βασικά συστατικά των υγιών ορίων για εφήβους:

Συνοχή: Τα όρια όταν είναι υγιή οφείλουν να είναι σαφή και εφαρμόσιμα όρια που εφαρμόζονται δίκαια και με συνέπεια. Όταν δεν υπάρχει λογική σε αυτά, όταν τίθενται αναίτια ή επιχειρούν απλώς να τιμωρήσουν και όταν αντιφάσκουν οι κανόνες μεταξύ τους, τότε δεν λειτουργούν και φυσικά δεν είναι υγιή όρια. Όταν είναι δίκαια και υπάρχει σαφήνεια και καλή πρόθεση τότε τα όρια έχουν συνοχή, ειδάλλως φαίνονται ή είναι καταχρηστικά και τιμωρητικά.

Ευκαμψία: Τα όρια χρειάζεται να είναι ευέλικτα ανάλογα των περιστάσεων και των εκάστοτε αναγκών. Αναγνωρίστε επίσης ότι τα όρια μπορεί να χρειαστεί να εξελιχθούν καθώς ο έφηβος ωριμάζει. Οι ανάγκες αλλάζουν όπως άλλωστε και οι συμπεριφορές τους. Μπορείτε να είστε ευέλικτοι, αλλά αυτό δεν σημαίνει να δικαιολογείτε συνεχείς εξαιρέσεις στους κανόνες για οποινδήποτε λόγο που δεν είναι σοβαρός και δεν δικαιολογείται από τις περιστάσεις.

Σεβασμός: Ενθάρρυνση του ανοιχτού διαλόγου όπου οι έφηβοι αισθάνονται ότι ακούγονται, ακόμη και όταν οι κανόνες είναι αυστηροί. Να είστε πρόθυμοι να συζητάτε ανοιχτά, με ειλικρίνεια και με ξεκάθαρα λόγια μαζί με τους εφήβους σας. Δίχως να είστε άκαμπτοι και απόλυτοι, δίχως να χαρίζεστε και δίχως να είστε φίλοι. Τα παιδιά χρειάζονται γονείς και όχι φίλους, εάν θέλουν να μιλήσουν μαζί σας, τότε είναι σημαντικό να τους απευθύνεστε ως γονείς σε εφήβους και όχι σαν να μιλάτε σε κάποιον φίλο σας ή σαν να μαλώνετε μικρά παιδιά. Γενικότερα αποφύγετε εξάρσεις και εντάσεις, να είστε δίκαιοι, ψύχραιμοι και συγκρατημένοι, να αναγνωρίζετε τον δικό σας ρόλο με υπευθυνότητα και να ενθαρρύνετε τη δική τους υπεθυνότητα σεβόμενοι τις ευαιθησίες και τις ανάγκες τους. Επίσης είναι σημαντικό να τους ακούτε ακόμη και όταν διαφωνείτε. Είναι καλό να κατανοήσουν τη σημασία του διαλόγου και της επικοινωνίας και να είναι πρόθυμα να συνομιλούν ανοιχτά μαζί σας αισθανόμενοι ότι τους ακούτε και τους σέβεστε πραγματικά, ανεξαρτήτως εάν τα όρια σας είναι αυστηρά. Δείξτε τους τη σημασία του διαλόγου σε ευγενή πλαίσια ισότητας και αμοιβαίου σεβασμού, ενόσω τους δείχνετε ότι ο διάλογος δεν είναι ένα παιχνίδι εξουσίας στο οποίο υπερισχύει ο ισχυρότερος.

Συναισθηματική ρύθμιση: Τα όρια είναι απαραίτητα για τη διδασκαλία του αυτοελέγχου και της συναισθηματικής ανθεκτικότητας. Έτσι είναι σημαντικό να δείξετε με το παράδειγμά σας σε κάθε περίσταση τη συναισθηματική διαχείριση και να αποφεύγετε να βάζετε όρια με θυμό και τιμωρητικό χαρακτήρα. Όταν τα όρια υπερβαίνονται δείξτε κατανόηση, αλλά και συνέπεια στις αποφάσεις δίχως όμως συναισθηματικές εξάρσεις, καυγάδες, φωνές και γενικά αποφύγετε εξάρσεις που σας φέρνουν εκτός εαυτού και ελέγχου.

Όταν οι γονείς θέτουν όρια από κοινού, χτίζεται εμπιστοσύνη. Οι έφηβοι είναι πιο πιθανό να σέβονται τα όρια στη διαμόρφωση των οποίων είχαν κι εκείνοι φωνή. Τα όρια δεν αφορούν μόνο τον έλεγχο, ούτε την τιμωρία. Είναι απλώς χρήσιμα εργαλεία που βοηθούν τους νέους να πλοηγηθούν στις σχέσεις, να αποφύγουν επιβλαβείς συμπεριφορές και να καλλιεργήσουν την υγιή αυτοεκτίμηση. Τους βοηθούν στην πορεία προς την ενηλικίωση και την ωριμότητα, δίνοντας τους ένα έναυσμα να είναι πιο υπεύθυνοι και να αποφασίζουν με μεγαλύτερη σύνεση, με αρετή και διαύγεια.

Προκλήσεις στον καθορισμό ορίων με τους εφήβους

Πολλοί γονείς αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη διατήρηση αποτελεσματικών ορίων με τους εφήβους. Οι έφηβοι συχνά προκαλούν τις αντοχές και πειραματίζονται με τα όρια ενόσω ενίοτε απωθούν και συγκρούονται καθώς δοκιμάζουν τα όρια της ανεξαρτησίας τους, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε συγκρούσεις, απογοήτευση ή συναισθηματικές εκρήξεις. Αυτό είναι ένα φυσικό μέρος της αναπτυξιακής τους διαδικασίας, αλλά μπορεί να αποβεί ως κάτι πολύ δύσκολο για τους γονείς να επιβάλουν όρια χωρίς να βλάψουν τη σχέση γονέα-παιδιού. Χρειάζεται αποφασιστικότητα και σταθερότητα, επιμονή και συνέπεια μαζί με ευελιξία και ταυτόχρονη συναισθηματική ηρεμία και ψυχραιμία.

Κοινές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι γονείς:

Περιφρόνηση και αγώνες εξουσίας: Οι έφηβοι μπορεί να αντιστέκονται ενεργά στους κανόνες, θεωρώντας τους ως τακτικές ελέγχου. Όσο μεγαλώνουν οι έφηβοι διεκδικούν περισσότερες ελευθερίες και προνόμια τα οποία θεωρούν ως αυτονόητα στην τελική ευθεία για την ενηλικίωσή τους, όπως εκείνοι βλέπουν την εφηβεία τους, θεωρώντας ήδη ότι στα 14 είναι ολοκληρωμένοι νεαροί και πώς δεν χρειάζονται επίβλεψη αφού δεν είναι πλέον παιδιά. Εάν, βέβαια, υπεισέλθουν σε σύγκριση με άλλους εφήβους οι οποίοι απολαμβάνουν μεγαλύτερα προνόμια και ελευθερίες, τότε αυτός ο παράγοντας μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες διεκδικήσεις με σθεναρές συγκρούσεις και αγώνα για την επιβολή προς τους γονείς ή τους δασκάλους. Επειδή η αντίληψή τους δεν συνάδει με την οριοθέτηση ως ένα παιδαγωγικό μέσο και ως κάτι το ωφέλιμο για εκείνους, επειδή δεν αντιλαμβάνονται την πρόθεση πίσω από τα όρια τα βλέπουν απλώς ως απόπειρες ελέγχου και άσκησης εξουσίας, κάτι που τους θυμώνει και ενισχύει το αίσθημα της αδικίας προς εκείνους. Πολλές φορές δυσκολεύονται να κατανοήσουν ότι οι κανόνες και τα όρια τίθενται προκειμένου να τους βοηθήσουν στην ανάπτυξή τους και τους στόχους τους, με αποτέλεσμα να βλέπουν τον οποιονδήποτε επιχειρεί να τους οριοθετήσει ως έναν εχθρό που απειλεί την ελευθερία, τα δικαιώματα, τη ζωή και την αυτοδιάθεσή τους. Έτσι περιφρονούν τους ενήλικες που θέλουν να βάλουν όρια στη ζωή τους και αγωνίζονται με ένταση και σθένος σε έναν αγώνα για την εξουσία.

Ασυνεπής επιβολή: Κάποιες φορές οι γονείς μπορεί να χαλαρώσουν τους κανόνες λειτουργώντας υπό πίεση ή θέλοντας να εξομαλύνουν τυχόν εντάσεις στο σπίτι, αλλά αυτό είναι κάτι που οδηγεί σε σύγχυση και σε παραβιάσεις ορίων. Τα όρια είναι καλό να διακρίνονται από συνέπεια και σταθερότητα, να είναι δίκαια και να εφαρμόζονται για όλους το ίδιο. Μια ασυνεπής επιβολή μπορεί να φέρει μονάχα αρνητικά αποτελέσματα και να δώσει στους εφήβους λανθασμένα μηνύματα και σύγχυση.

Συναισθηματική χειραγώγηση: Οι έφηβοι μπορεί να εκφράσουν θυμό ή θλίψη με μεγάλες διακυμάνσεις στην ένταση σε προσπάθειες διαπραγμάτευσης ή αλλαγής ορίων. Χρειάζεται συναισθηματική σταθερότητα, σωστή διαχείριση των εντάσεων, αποφυγή εστίασης στη σύγκρουση και φυσικά αποφυγή συναισθηματικού χειρισμού των εφήβων. Είναι πιο δύσκολο για έναν έφηβο να διαχειρισθεί τη ματαίωση και τα συναισθήματά του, ενώ οι ενήλικες είναι καλό να δίνουν το παράδειγμα της υγιούς συναισθηματικής εκφράσεως και να μην χρησιμοποιούν τη δική τους δύναμη για να χειραγωγήσουν τους εφήβους. Κατανόηση, ψυχραιμία και υγιής έκφραση συναισθημάτων σε πλαίσια ανοιχτής επικοινωνίας μπορούν να βοηθήσουν πολύ περισσότερο από ότι οι εντάσεις και η χειραγώγηση μέσα στο σπίτι.

Εξισορρόπηση Ελευθερίας & Υπευθυνότητας: Παν μέτρον άριστον έλεγαν οι αρχαίοι και φυσικά η σοφία της μεσότητας, δηλαδή της μέσης οδού, μπορεί να είναι ωφέλιμη για την αρμονία. Η υπερβολική ελευθερία μπορεί να κατακλύσει τους εφήβους, ενώ η πολύ λίγη μπορεί να καταπνίξει την ανάπτυξη. Πολλές φορές είναι ευκολότερη μια τέτοια ισορροπία στα λόγια από όσο στις πράξεις, ωστόσο χρειάζεται μια έξυπνη και ορθή μέση οδός στην ελευθερία που δίδεται στους εφηβους και πάντα ανάλογα με το επίπεδο συνέπειας και υπευθυνότητάς τους, αναφορικώς με τη διαχείριση της ελευθερίας τους.

Στρατηγικές για να ξεπεραστούν αυτές οι προκλήσεις:

Συνεργατικές συζητήσεις: Η συμμετοχή των εφήβων στον καθορισμό ορίων τους βοηθά να οικειοποιηθούν τους κανόνες. Επίσης τους δίνει την αίσθηση της ισότητας και της ενότητας με τα μέλη της οικογενείας, κάνοντας σαφή τη συμπερίληψή τους σε ένα κοινό κέντρο λήψης αποφάσεων, ενόσω του κάνει πιο υπεύθυνους στην τήρηση των κανόνων. Ακόμη μαθαίνουν το νόημα και τους σκοπούς των κανόνων και επίσης τη σημασία των συνεπειών της μη τήρησής τους. Οι κοινές συζητήσεις και τα οικογενειακά συμβούλια είναι πιο αποτελεσματικά και περνούν ένα μήνυμα δικαιοσύνης και ισότητας αντί για μια εξουσιαστική επιβολή ορίων και κανόνων.

Συνεπής παρακολούθηση: Μείνετε σε καθορισμένα όρια, ακόμη και όταν αντιμετωπίζετε συναισθηματικές αντιδράσεις. Σε περιστάσεις εντάσεων δεν χρειάζεται να υπεισέλθετε σε πολεμικές διαμάχες, μπορείτε απλώς να εφαρμόσετε τους κανόνες με συνέπεια και αποφασιστικότητα δίχως να εξηγείστε ή να επιχειρείτε να επιβληθείτε. Όταν όλοι εφαρμόζουν δίκαια και ορθά τα όρια αργά ή γρήγορα το μήνυμα θα περάσει με σωστό τρόπο και οι εντάσεις θα μειωθούν.

Επικύρωση συναισθημάτων: Αναγνωρίστε τις απογοητεύσεις των εφήβων χωρίς να αλλάξετε τους κανόνες. Μιλήστε τους ανοιχτά και για τα δικά σας συναισθήματα στην ανάλογη ηλικία με τη δική τους, μοιραστείτε σκέψεις και επιβεβαιώστε το φυσιολογικό των συναισθημάτων τους, αλλά δίχως να μπείτε σε χειρισμούς των συναισθηματικών αντιδράσεων, είτε δικούς σας, είτε δικούς τους. Βοηθήστε τους να διαχειριστούν τα συναισθήματά τους διατηρώντας τους κανόνες, άλλωστε είναι ένα βοηθητικό μέσο στην ανάπτυξη των εφήβων και όλοι περάσαμε από αυτό. Η επικύρωση των συναισθημάτων απογοήτευσης, θλίψης, θυμού ή ό,τι άλλο νιώθουν, δεν θα πρέπει να σας τρομάζουν, ούτε να σας απειλούν και να αλλάζετε τη θέση σας. Τα παιδιά θέλουν βράχους σταθερότητας δίπλα τους και όχι χάρτινα καραβάκια που τσακίζονται στα βράχια της τρικυμισμένης θαλάσσης. Το να είναι κάποιος βράχος,όμως, δεν σημαίνει ότι είναι ασυγκίνητος, αλλά προκειμένου για να βοηθήσετε τον έφηβό σας στη διαχείριση των συναισθημάτων του ενόσω τηρείτε τα όρια, καλό είναι να θυμάστε ότι είναι διαφορετικό πράγμα η ταύτιση σε συναισθηματικό επίπεδο και άρα χαλάρωση των ορίων, κι εντελώς άλλο πράγμα η συναισθηματική μοιρασιά, ανταλλαγή και κατανόηση αυτών. Να είσθε απλοί, ειλικρινείς και ανθρώπινοι, αλλά ταυτόχρονα αυστηροί όσο ακριβώς χρειάζεται. Μονάχα διατηρώντας το κέντρο σας σταθερό μπορείτε να τους βοηθήσετε περισσότερο και κάνοντας το αυτό δεν χρειάζεται να χάσετε τα συναισθήματά σας, αλλά ούτε και να χαθείτε μέσα σε αυτά ή σε εκείνα των εφήβων σας.

Τα όρια είναι μια επίπονη φαινομενικώς διαδικασία ενίοτε λόγω των συναισθηματικών εξάρσεων και των επακόλουθων εντάσεων ή συγκρούσεων ανάμεσα σε γονείς και εφήβους. Ωστός το καλύτερο μέσο είναι η συνεχής επικοινωνία με διανοικτότητα, διαύγεια, ειλικρίνεια και ξεκάθαρα όρια. Εάν έχετε μια καλή σχέση και η επικοινωνία με τους εφήβους σας ρέει ομαλά και ανοιχτά, τότε θα δείτε ότι όλα γίνονται πιο εύκολα και αρμονικά. Να έχετε πάντα τον διάλογο από κοινού ως τη βέλτιστη στρατηγική χάραξης και τήρησης των ορίων, να είστε ανοιχτοί συναισθηματικά και έτοιμοι να κατανοήσετε και να αποδεχτείτε αυτό που νιώθουν οι έφηβοί σας, δίχως να το παίρνετε προσωπικά. Να είσθε στο ύψος των περιστασεων και του ρόλου σας και να έχετε πάντα ειλικρινή επικοινωνία και να δίνετε το παράδειγμα πρώτοι με ορθότητα, συνέπεια, σύνεση και δικαιοσύνη. Οι έφηβοι σας μιμούνται και παρόλο που μπορεί να νιώσουν θυμό, απογοήτευση και ματαίωση, να είσθε σίγουροι ότι το προσωπικό ήθος και το δίκαιο πάντοτε τα νιώθουν.

Κωνσταντίνος Στεργιόπουλος